We all live in one big house called Planet Earth and the quality of our lives depends on each other. Every day we see things that we would like to change to make our “home” a better place for us and for our loved ones. People tend to blame others for different things that they don’t like to see around them: dirty streets, air pollution, starving animals, homeless people, contaminated ocean and massive destruction of sea creatures and etc., but we all fail to see the problem within us. Each one of us is a part of the big family living on the most beautiful planet and each one of us needs to start from themselves. In order to have clean environment, each one of us should develop simple habits: stop buying things in plastic containers, save water, recycle more, avoid driving when you can walk or use bicycles. If I want to see polite people around me I need to be polite myself, If i want to see smiling people around me I should smile first. So every person has an impact in the world. By taking little actions and steps towards a better future and doing our little deeds every day we make a huge difference.

Առաջադրանքներ.
1. Օգտվելով տարբեր աղբյուրներից՝ պատրաստե՛ք նյութ ստորև թվարկված արքաներից մեկի մասին՝
ա/ Աշոտ 1-ին
բ/ Սմբատ 1-ին
գ/ Աշոտ 2-րդ Երկաթ
դ/ Աշոտ 3-րդ Ողորմած
ե/ Գագիկ 1-ին.

Աշոտ 2-րդ Երկաթը ՝ Հայոց թագավոր Սմբատ 1-ի ավագ որդին է: Նրա մահից հետո Աշոտ 2-րդը գահ է բարձրանում 914 թ-ին: Գահակալվելուց հետո եղբոր ՝ Աբասի հետ արաբներից ազատագրել է Բագրևանդը, Շիրակը, Գուգարքը, Աղստևի հովիտը: 915 թ-ին Յուսուֆի գլխավորությամբ արաբական զորքերի հարձակման, կովկասյան ցեղերի ներխուժման շրջանում Աշոտ 2-րդը մեկնեց Բյուզանդիա, բանակցել հայազգի Կոստանդին VII Ծիրանածին կայսեր հետ և ստացել օգնական զորք: Նա 8 տարի (914–922 թթ.) պայքարել է արտաքին թշնամիների և ներքին կենտրոնախույս ուժերի դեմ: Ատրպատականի արաբական զորքերի դեմ 921թ. Սևանի ճ/մ-ում տարած հաղթանակով Աշոտ 2-րդը վրջնականապես վերականգնում է երկրի անկախությունն և միասնականությունն: 922թ. Աշոտ 2-րդը շնորհվում է ՙՙ Շահնշահ Հայոոց և Վրաց՚՚ տիտղոսով: Խիզախության և կորովի համար Աշոտ 2-րդը ստացել է ՙՙ Երկաթ՚՚ մականունը:

I. In real life sometimes we begin to worry because we don’t know the real reason for some troublesome situations. Some people are optimists and some are pessimists. So, are you an optimist or a pessimist? Your answers to these questions will show whether you are an optimist or a pessimist. Begin your answers with “Maybe …”

1. My mother isn’t answering the phone. Maybe she’s busy I’ll try calling her back later.

2. The baby is crying. Maybe he/she is hungry.

3. Our neighbor is always smiling these days. It is not typical of him. Maybe something good happened.

4. Whatever I do the car won’t start. Maybe it’s broken. You should get it checked out.

5. There is a lot of noise next door. Maybe they are having a party.

II. Imagine as if you are staying at a hotel in a foreign country. You want to go out for a walk in the evening but the hotel receptionist warns you not to do that. Answer her questions.

1. Do you know that it is dangerous to go out for a walk alone in our town in the evening?

Thank you for the warning. I’ll try to get back before dark.

2. What will you do if are attacked by robbers?

I will give them everything as long as I get away alive.

3. What will you do if you get lost?

Nowadays people carry phones with them so they can use GPS.

4. What will you do if you can’t catch a taxi?

I will run for my life!!

III. Making the speech more emphatic. Here is a model which shows how to do it:

1. “You are tired, aren’t you?”

“Tired? I am absolutely exhausted!”

2. “Tigran is a clever boy.”

“Clever? He is absolutely brilliant!”

Now make these sentences more emphatic using the model.

1. The Law is the Law is a funny film.

“Funny? It’s absolutely hilarious!”

1. Last winter was very cold.

“Cold? It was absolutely freezing!”

1. Your decision is really good.

“Good? It’s absolutely wonderful!”

1. His report was interesting.

“Interesting? It was absolutely fascinating!”

1. Shanghai has a large population.

“Large? It’s absolutely humongous!”

1. His behaviour was ugly.

“Ugly? It was absolutely hideous!”

• Ֆիլմի դիտում
• Ալբատրոսների մահը
• Ջրային ռեսուրսների բաշխվածությունը երկրի վրա Երկրի մակերևույթի վրա ջրի բաշխումը խիստ անհավասար է: Մակերեւույթի վրա ջրի միայն 3% -ը մաքուր է, մնացած 97% -ը օվկիանոսում եղած ջուրն է: Քաղցրահամ ջրի պաշարի 69% -ը սառցադաշտերում են, 30% -ը ստորգետնյա ջրերն են, իսկ 1% -ից պակասը գտնվում է լճերում, գետերում և ճահիճներում: Երկրի մակերևույթի ջրի միայն մեկ տոկոսը կարող է օգտագործվել մարդկանց կողմից, իսկ օգտագործվող քանակության 99% -ը գտնվում է ստորգետնյա տարածքում:
• Ջրային ռեսուրսների հիմնախնդիրները ըստ տարածաշրջանների Ներկայիս ջրային ճգնաժամը բնապահպանական, տնտեսական և սոցիալական ծագման բազմաթիվ բաղադրիչներ ունի. ջրային ռեսուրսների վատնումը, աղտոտվածությունը, դժվարացող հասանելիությունը և ջրի սխալ կառավարումը ներկայումս ջրային ռեսուրսների կառավարման հիմնախնդիրներից են: Քաղցր ջրային ռեսուրսների սակավությունը խնդիր է աշխարհի չոր շրջաններում: Որոշ շրջաններում բավականին բնակչության կարիքները հոգալու համար:Այդ շրջաններում եղած լճերում կամ գետերում չկա թարմ ջուր, իսկ ստորերկրյա ջրերի հասանելիությունը երբեմն սահմանափակ է: Այդպիսի տարածաշրջաններից են Մեքսիկան, Հյուսիսային և Հարավային Աֆրիկան, Մերձավոր Արևելքը, Հնդկաստանը և Հյուսիսային Չինաստանը:
• Ջրային ռեսուրսները Հայաստանում ՀՀ-ն քաղցրահամ ջրերի պաշարներով համարվում է ՙՙմիջին չափով ապահովված՚՚ պետություն: Քանի որ ոռոգելի երկրագործությունը գյուղատնտեսության 80%-ն է կազմում, ապա այսխնդիրը պետք է առաջնային դեր տրվի Հայաստանում: Մինչև 1990թ. Հայաստանում գործել են 80 ջրամբարներ, ջրանցքներ, 403 պոմպակայան, 2221 խորքային և արտեզյան հորեր: Հայաստանը հարուստ չէ մակերևույթային ջրերով: Դրանք կազմված են գետերը և լճերը: Գետերը լեռնային են, իսկ լճերը հիմնականում բարձր լեռնային են և փոքր:
• ՓՀԷԿ-եր՝ էկոլոգիական աղետներ Հայաստանի գետային ցանցի համար  Հայաստանում գործում է մոտ 190 ՓՀԷԿ, եւ եւս 30-ը կառուցման փուլում է, իսկ Արցախում  գործում է 29-ը: Հետխորհրդային ժամանակահատվածում մեր երկրի ՓՀԷԿ-երում ներդրումների ընդհանուր գումարային ծավալը գնահատվել է շուրջ 1 մլրդ ԱՄՆ դոլար: բնապահպանության նախարարության  կողմից 188  ՓՀԷԿ-ում կատարված վերջին համալիր ուսումնասիրությունների արդյունքում բացահայտվել էր 170 խախտում: Հայտնաբերված հիմնական խախտումներն են ՓՀԷԿ-երում ջրաչափական սարքերի, ձկնապաշտպան կառույցների եւ ձկնանցարանների բացակայությունը,  էկոլոգիական թողքի չպահպանելը: Այդ բոլոր խախտումները թողնում են բացասական հետեւանքներ տեղի բնական միջավայրի վրա
• ընտրել հայաստանյան գետերից մեկը, նկարագրել էկոլոգիական վիճակը, տնտեսական նշանակությունը: Դեբեդ գետի ջրահավաք ավազանի տարածքում նկատվում է հիվանդությունների ցուցանիշների աճ և դրանց երիտասարդացում: Դեբեդը իր հարուստ ռեսուրսներով մեր գլխավոր արդյունաբերական կենտրոններից մեկն է: ԽՍՀՄ-ի փլուղումից հետո փակվեցին բազմաթիվ գործարաններ: Մարդածին աղտոտման հիմնական աղյուրներից մնացին աղբը, կենցաղային և գյուղատնտեսական հոսքաջրերը, որոնք առանց մաքրմքն լցվում են ավազանի գետերը՝ աղտոտելով շրջակա միջավայրը: Ներկայումս ավազանի տարածքում թափոնների կառավարման գրեթե ոչ մի մեխանիզմ չի գործում ՝ կապված նաև տնտեսական հոսքաջրերի, արտանետումների և թափոնների հետ:

Ջրի համաշխարհային հիմնախնդիրները

• աղետներ-գետերի, լճերի, ծովերի ցամաքում, աղտոտում մարդու տնտեսական գործունեության հետևանքով Աղետներն են՝ ջրածածկում, գետավարում, հեղեղում, սելաֆ, ցունամի, ջրհեղեղ: Ջրերի աղտոտման պատճառները կոյուղաջրեր և արդյունաբերական թափոններն են գետերի և օվկիանոսների մեջ : Տնտեսական ու արդյունաբերական գործողությունների արդյունքում առաջացած թափոնները, թունավոր պարարտանյութերը վերջիվերջո հայտնվում են գետերի , լճերի ու օվկիանոսների մեջ՝ աղտոտելով դրաք, ինչի արդյունքում էլ հետո հայտնվում են մարդկանց ու կենդանական աշխարհի օրգանիզմներում՝ առաջացնելով զանազան հիվանդություններ:
• աշխարհի ամենաաղտոտված ջրային ավազանները 1. Ցիտարում, Ինդոնեզիա 6. Գանգես, Հնդկաստան 2. Յամունա, Հնդկաստան 7.  Սոնգհուա, Չինաստան 3. Բուրիգանգա, Բանգլադեշ 8. Միսսիսսիպի, ԱՄՆ 4. «Դեղին գետ», Չինաստան 9. Սարնո, Իտալիա 5. Մարիլաո, Ֆիլիպիններ 10. Արքայական գետ, Ավստրալիա

Քայլարշավներ, ճամփորդություններ

• քայարշավ Հրազդանի կիրճ, Երևանյան լիճ
• Հայաստանի հյուսիս՝ Դեբդ, Աղստև գետեր

Առաջադրանքներ.
1. Ի՞նչ պայմաններով կնքվեց հայ-արաբական պայմանագիրը: Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ այն: Խալիֆայությունը չէր հրաժարվել Հայաստանը նվաճելու ծրագրից: Հայ հոգևոր և աշխարհիկ իշխանների մի խմբավորում ՝ Ներսես Գ Տայեցի կաթողիկոսի ղեկավարությամբ, շարունակում էր հույսեր կապել քրիստոնյա Բյուզանդիայի օգնության հետ: Սակայն մյուս թևը ՝ Թեոդորոս Ռշտունու գլխավորությամբ, փորձում էր քաղաքական հարաբերություններ հաստատել Արաբական խալիֆայության հետ: Ռշտունին հայատանի անվտանգությունըն ապահովելու համար  652թ. մեծ ընծաներով ուղղվեց Ասորիքի և Վերին Միջագետքի՝ կառավարիչ Մուավիայի մոտ: Արաբները հայերի հետ դաշինք կնքելը ձեռնատու համարելով, Դամասկոսում կնքվում են հայ-արաբական պայմանագիրը։ Ըստ պայմանագրի՝  Հայաստանը երեք տարի արաբներին հարկ չէր վճարելու, որից հետո հարկի չափը որոշելու էին հայերը: Հայաստանն ունենալու էր 15-հազարանոց այրուձի, որի ծախսերը հոգալու էին արաբները: Հայաստանում արաբական զորք չէր լինելու: Արաբներն օգնելու էին հայերին, եթե նրանց վրա հարձակվեին բյուզանդացիները:
2. Վերհանե՛ք 8-րդ դարի հակաարաբական ապստամբությունների արդյունքները: Հակաարաբական ապստամբությունները սկվել էր Արմինիայի առաջին արաբ ոստիկանի դաժան հարկահանությունների և կրոնական հալածանքների հետևանքով: Ապստամբություննորը գլախավորում էր Աշոտ իշխանի որդինէ ՝ Սմբատ Բագրատունին: Ապստամբություննորը ընդգրկում էր Երևանը, Վանանդն ու Վասպուրականը։748թ. հայերը կրկին ապստամբում են ՝ Գրիգոր և Դավիթ Մամիկոնյան եղբայրների գլխավորությամբ: Խակիֆի հրամանով Դավիթին ձեռփակալում և սպանում են: 748-750թթ. ապստամբության ճնշումից հետո Հայաստտանը դեռ շարունակում էր պահպանել որոշակի ներքին ինքնուրույնություն: Խալիֆայության դեմ առավել հզոր էր հայ ժողովրդի 774-775թթ ապստամբությունը, որը սկսել էր Արտավազդ Մամիկոնյանը Շիրակի Կոմայրի գյուղից: 850-855թթ ապստամբությունները ավարտվեցին հայերի հաղթանակով: Հայաստանի քաղաքական զարգացումն ընթացավ հայոց անկախ պետականության և թագավորության վերականգման հունով:

Burglary – breaking into buildings to steal things.-Տան գողություն

Murder – killing someone intentionally-սպանություն

Mugging – attacking someone and stealing from them in the street-կողոպուտ

Minor offences – crimes such as illegal parking, speeding, etc.- փոքր հանցանքներ, իրավախախտումներ

Forgery – making false documents- կեղծիք, դրամանենգություն

Shoplifting – stealing from shops while they are open-գողություն խանութից

Robbery – stealing money from banks, etc.-կողոպուտ (բանկից, պահեստից)

Theft – stealing objects in general-գողություն ընդհանրապես՝ ամեն տեսակի

Assault – attacking and hurting someone physically-հարձակում բռնության գործադրմամբ

Kidnapping – taking someone prisoner and demanding money for their release-առևանգում

Answer the questions.

1. Which is the most serious of these crimes? Murder is one of the most serious crimes ever, because you can never bring that person back to life.
2. Which is the most common in our country? I think the most common is Minor offences because I have noticed how dangerously people drive and that’s why the number of car accidents have increased.
3. Which is the least common? I think the least common is mugging and robbery, because the risk of getting caught is very high.

Task

After studying the text with its vocabulary try to find out which of these sentences is true and which are the false ones.

1. Most crimes involve our properties and not ourselves. True
2. Most criminals make enough money from crimes to live on. False
3. Most criminals follow careful plans. False
4. Most criminals are young people. True
5. Most criminals give up crime after a few. True
6. Most crimes are the result of carelessness. True
7. 20% of drivers never lock their cars. True
8. 70% of house burglaries are through open doors or windows. False

Fill in the omitted places – լրացրեք բաց թողնված տեղերը

Verb-բայ	Noun – գոյական (հանցանքի տեսակը)	Noun – գոյական (հանցագործ անձը)
To steal գողանալ	Theft –գողություն	thief – գող
To rob	robbery	robber
burglarize	burglary	burglar
To commit an offence	offence	offender
To mug	mugging	mugger
To murder	murder	murderer
To forge	forgery	forger
To shoplift	shoplifting	shoplifter
To kidnap	kidnapping	kidnapper

Now do the same in given sentences:

1. The police are looking for a gang which got away with $2mln in a bank robbery
2. She came home to find her house had been burglarized and her car stolen.
3. A robber broke into the school at night and took two video players.
4. Police are very concerned about the increase in theft from parked cars.
5. The mugger knocked him to the ground and ran off with his briefcase.
6. I shouted ‘Stop’! Mugger! As the man ran off down the street with my bag.
7. When the bank robber was arrested by the police, they found a shotgun in the back of his car.
8. Big stores in the city center have reported a 25% increase in shoplifting this winter.
9. The bank checks all notes in a machine which can detect forgery.

10.She had committed a number of minor offences before robbing the post office.

Առաջադրանքներ.
1. Համեմատե՛ք Վարդան և Վահան Մամիկոնյանների կերպարները:

Վարդան Մամիկոնյանը հայոց սպարապետ է (422-451թթ.): Վարդան Մամիկոնյանը մասնակցել է մի շարք պատերազմների: 422թ.-ին Պարսից Վռամ Ե Գոռ արքան նրան ճանաչել է հայոց սպարապետ,  432 թ.-ին՝ մարզպանական Հայաստանի զորքերի սպարապետ: 449 թ-ին Հայաստանից վտարել է պարսիկ մոգերին և թոթափել պարսկական լուծը: 450 թ.-ի վերջին Արտաշատի ժողովում Վարդան Մամիկոնյանն ընտրվել է տանուտեր: Նա վերականգնեց հայ նախարարների և հոգևորականության ոտնահարված իրավունքները, ամրացրել բերդը և նախապատրաստվել վճռական մարտի: Ավարայրի ճակատամարտը տեղի է ունեցել 451թ.-ի մայիսի 26-ին՝ Ավարայր գյուղի մոտ, որի ժամանակ Վարդան Մամիկոնյանը զոհվում է:

Վահան Մամիկոնյանը հայոց սպարապետ (482-487թթ) և Հայոց մարզպան (487-505թթ) էր: Նա Վարդան Մամիկոնյանի եղբոր՝ Հմայակի Մամիկոնյանի և Ձվիկ իշխանուհու ավագ որդին է: Ավարայրի ճակատամարտից հետո իր եղբայրների՝ Վասակի, Արտաշեսի հետ պատանդ է տարվում Պարսկաստան: 455թ.-ին Գուգարքի բդեշխ Աշուշան ազատում է եղբայրներին պատանդներիից և դաստիարակում է նրան իր տանը: Վահանը դարձավ Մամիկոնյան տոհմի նահապետ: Իր շուրջը հավաքելով հայրենասեր նախարարներին, պատրաստվել է ապստամբության պարսիկների դեմ: Պարսիկները իմանալով փախել են Ատրպատական, իշխանությունն անցնելով ապստամբներին: Հայաստանից փախած պարսիկ մարզպան Ատրվշնասպը Ատրպատականում զորք է հավաքում և 481թ.-ի աշնանը շարժվում դեպի Այրարատ: Ճակատամարտի ժամանակ հայկական ուժերը հաղթում են պարսիկներին, սպանելով Ատրվշնասպին: Վահան Մամիկոնյանը վարել է պարտիզանական հյուծիչ պատերազմ և զրկել է պարսիկներին հաղտելու հնարավորությունից: 487 թ.-ին Վահան Մամիկոնյանը մեկնել է Տիզբոն և վերադարձել որպես Հայոց մարզպանի: Վահան Մամիկոնյանը ձեռնամուխ է եղել երկրի բարեկարգմանը: Վահան Մամիկոնյանը Ղազար Փարպեցուն պատվիրելէ գրել  «Հայոց Պատմություն» կոթողային աշխատությունը:

ա/ Տրդատ 1-ին 52թ. Տրդատ 1-ը Արտաշատում գահ է բարձրանում: Նա և Վաղարշ 1-ը պարթևական զորքով մտնում են Մեծ Հայքի դուրս վռնդում Հռադամիզդին և նրա մերձավորներին: Տրդատը հռչակվում է Մեծ Հայքի թագավոր: Կորբուլոնը մեծաքանակ լեգեոններով 58թ. ներխուժում է Մեծ Հայքի թագավորություն: Տրդատի հետ եղած ուժերը բավարար չէին, այդ պատճառով նա խուսափում էր Կորբուլոնից և այլ վայրերում դիմադրողական գործողություններ է վարում, մինչ Վաղարշը օգնության կգար: Տրդատը փորձում է դիմադրություն կազմակերպել, սակայն զորքի փոքրության հետևանքով հեռանում է Ատրպատական՝ եղբոր՝ Բակուրի մոտ: Տրդատ 1-ի գահակալության ընթացքում Հայաստանի վիճակը կայունանում է: Վերականգնվում է Արտաշատ մայրաքաղաքը: Տրդատը ամրացնում է հինավուրց Գառնի տաճարը: 72թ. Մեծ Հայքի թագավորություն են ներխուժում Կովկասի ալաները: Տրդատը նրանց դեմ ռազմաերթի է ելնում: Սակայն ալաները պարտվում են և դուրս են վտարվում երկրից:

բ/ Սանատրուկ 2-րդ Տրդատին հաջորդում է Սանատրուկը (88-110թթ): Սանատրուկն իր աթոռանիստն դարձրել էր նոր հիմնադրված Մծուրք քաղաքը՝ Արածանիի ափին՝ Մշո դաշտում: Անտեղով անցնում էր Տիգրանակերտ Արտաշատ գնացող առևտրական և ռազմական ճանապարհը: Սանատրուկը մահանում է 110թ.: Նրա գերեզմանը գտնվում էր Բարձ Հայքի Դարանաղի գավառի Անի բերդում:

գ/ Վաղարշ 1-ին Հայոց նոր թագավոր հառչակված Վաղարշ 1-ի (117-140թթ) օրոք Արրատյան դաշտում՝ Շրեշ բլրի վրա նախկին Վարդգեսավան գյուղաքաղաքը զարգանում և վերածվում է մի մեծ քաղաքի: Վաղարշը ամուր պարիսպներով շրջապատում է քաղաքը և իր անունով կոչում Վաղարշապատ, դառնալով Արշակունյաց թագավորության երկրորդ մայրաքաղաք:

դ/ Վաղարշ 2-րդ Վաղարշ II-ի (186-198թթ) ժամանակ Հայաստանն անկախացել էր և չեզոքություն էր պահպանում Հռոմում տեղի ունեցող գահակալման կռիվների նկատմամբ: Կայսերական գահի թեկնածուներից Նիգերը օգնություն է խնդրում Վաղարշ II-ից, սակայն նա մերժում է նրան ասելով, որ նա ոչ մեկին չի օգնելու: Կիլիկիայում՝ Իսոսի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում Նիգերը սպանվում է: Վաղարշ II-ը բանակցությունների միջոցով հաշտություն է կնքում հռոմեական նոր կայսր Սեպտիմիոս Սևերոսի հետ: Կայսեր հետ կնքած պայմանագրով հռոմեական լեգեոնները հեռացվում են Հայաստանից: Վաղարշ II-ը շարունակում է Վաղարշապատի կառուցապատումը: Հռոմեակկան կայսրը պարտավորվել էր գումար վճարել հայոց այրուձիին, որը հյուսիսում իրագործում էր Կովկասյան լեռնանցքների և մերձակա տարածքների պաշտպանությունը լեռնական ցեղերի հարձակումներից և այդպես Վաղարշ II-ը զոհվում է նրանց դեմ պայքարից: